Mặc dù thị trường lao động ngoài nước năm 2011 có nhiều diễn biến phức tạp như tình hình chính trị bất ổn tại Bắc Phi, Trung Đông, thảm họa về động đất, sóng thần ở Nhật Bản… song Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã chỉ đạo triển khai thực hiện các giải pháp đồng bộ nhằm ổn định và phát triển thị trường, quản lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Nhờ vậy, xuất khẩu lao động năm 2011 đã đạt 88.298 người, đạt 101,15% kế hoạch, một số thị trường truyền thống vẫn duy trì và phát triển, tiếp nhận một số lượng lớn lao động Việt Nam, một số thị trường có mức tăng trưởng cao so với năm 2010: Đài Loan tăng 36,8%, Nhật Bản tăng 42,3%, Hàn Quốc tăng 73,8%.

Nhu cầu tiếp nhận tăng

Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, trong năm 2012, một số thị trường truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Malaysia… tiếp tục có nhu cầu cao trong việc tiếp nhận lao động nước ngoài, trong đó có lao động Việt Nam.

Các thị trường có yêu cầu chất lượng nhân lực không cao, thu nhập khá ổn định như Malaysia, Đài Loan… sẽ được xúc tiến đẩy mạnh. Hiện có khoảng 140 doanh nghiệp Việt Nam được phép đưa lao động sang làm việc tại Malaysia và đã có khoảng 200.000 lượt lao động sang làm việc tại Malaysia. Các lao động tập trung vào các lĩnh vực sản xuất chế tạo, xây dựng, nông nghiệp, dịch vụ và giúp việc gia đình.

Đây là thị trường lao động không hạn chế số lượng, chi phí thấp phù hợp cho lao động nông thôn có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài. Đặc biệt, Malaysia đang có nhu cầu nhận khoảng 10.000 lao động nước ngoài làm việc thu hoạch cọ với mức lương khoảng 300-600 USD/tháng.

Riêng thị trường Nhật Bản, một thị trường có hấp dẫn cũng đã thỏa thuận tiếp nhận y tá và hộ lý Việt Nam sang làm việc, mở ra một cơ hội mới cho lao động Việt Nam được sang làm việc với ngành nghề có thu nhập cao và khá được coi trọng tại Nhật Bản.

Năm 2012, thị trường Hàn Quốc cũng dành cho Việt Nam nhiều ưu đãi với chỉ tiêu lao động Việt Nam sang Hàn Quốc là 15.000 người. Trong đó, ngành sản xuất chế tạo là 11.700 người, xây dựng là 1.000 người, nông nghiệp là 1.000 người, ngư nghiệp là 1.300 người. Số lao động này đã hoàn tất kỳ kiểm tra tiếng Hàn và đang chờ được chủ sử dụng lao động lựa chọn. Năm nay, Hàn Quốc còn dành cho Việt Nam thêm 400 chỉ tiêu cho lao động kết thúc hợp đồng về nước đúng thời hạn được quay trở lại Hàn Quốc làm việc.

Đặc biệt, thị trường Libya sau một thời gian tạm ngưng, dự kiến đến tháng 6/2012, lao động Việt Nam tiếp tục trở lại làm việc. Theo Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước Nguyễn Ngọc Quỳnh, đây là tin vui đầu năm mới bởi thị trường này đòi hỏi trình độ tay nghề phù hợp với lao động Việt Nam và có mức lương khá ổn định, đồng thời đáp ứng với nguyện vọng của đa số lao động vừa từ Libya trở về nước trước thời hạn vào đầu năm 2011.

Hướng tới các thị trường mới

 Từ các thời cơ của thị trường, Việt Nam đặt mục tiêu đưa 90.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài trong năm 2012. Để hoàn thành kế hoạch, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội phối hợp với các đơn vị đề ra các giải pháp đồng bộ.

Theo Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và  Xã hội Nguyễn Thanh Hòa, Bộ đã yêu cầu các đơn vị theo dõi sát diễn biến thị trường ngoài nước, kịp thời đón nhận các hợp đồng tiếp nhận lao động, nhất là các thị trường có thu nhập cao, an toàn, phù hợp với trình độ của lao động Việt Nam. Đồng thời, tiếp tục các hoạt động để mở các thị trường mới như Australia, Canada, Bahrain, Cộng hòa Séc…

Bên cạnh đó, sẽ chú trọng nâng cao năng lực các doanh nghiệp, cơ sở sự nghiệp có chức năng đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài đảm bảo hiệu quả, công khai, minh bạch, đổi mới công tác tuyển chọn, đào tạo, huấn luyện lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài, đầu tư xây dựng một số cơ sở chuyên đào tạo lao động.

Đặc biệt, cần theo dõi chặt chẽ tình hình lao động làm việc ở nước ngoài, bảo vệ quyền lợi người lao động, đồng thời xử lý kịp thời những vi phạm kỷ luật của người lao động làm ảnh hưởng đến thị trường, theo dõi hỗ trợ và phát huy khả năng của lực lượng lao động này khi về nước.

Đồng thời, áp dụng các kế hoạch riêng cho từng thị trường. Ví dụ, đối với thị trường thị trường Nhật Bản, cần tăng cường quảng bá để các doanh nghiệp tiếp nhận thêm tu nghiệp sinh Việt Nam, chuẩn bị để triển khai chương trình đưa y tá và hộ lý sang làm việc theo thỏa thuận giữa 2 Chính phủ; với thị trường Hàn Quốc, cần áp dụng triệt để các biện pháp ngăn ngừa lao động bỏ trốn…

Với 12.500 chỉ tiêu xuất khẩu lao động sang Hàn Quốc theo chương trình cấp phép mới (EPS) trong năm nay, Việt Nam là quốc gia được phép xuất khẩu nhiều lao động nhất sang Hàn Quốc trong tổng số 15 quốc gia được phép đưa lao động sang thị trường này.

Tại buổi họp báo ngày 1-3 ở Hà Nội, Cục trưởng Cục quản lý lao động ngoài nước Nguyễn Ngọc Quỳnh cho biết chỉ tiêu xuất khẩu lao động phân bổ cho Việt Nam tập trung ở 4 nhóm ngành nghề là sản xuất chế tạo, xây dựng, nông nghiệp và thủy sản.

Theo đó, lao động muốn đi làm việc ở Hàn Quốc theo chương trình này phải trải qua kỳ kiểm tra tiếng Hàn duy nhất do Cơ quan phát triển nguồn nhân lực Hàn Quốc thuộc Bộ Lao động Hàn Quốc tổ chức. Kỳ thi sẽ diễn ra trong hai ngày 23 và 25-4 tại năm thành phố là Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Cần Thơ và Vinh.

Theo ông Quỳnh, điểm mới trong công tác tổ chức thi tiếng Hàn năm nay là không giới hạn số lượng thí sinh dự thi, nhằm mở rộng cơ hội cho người lao động, đảm bảo minh bạch thông tin và ngăn chặn hiện tượng lừa đảo trong xuất khẩu lao động sang Hàn Quốc.

Ông Lee Myung Hee, Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển Nguồn nhân lực Hàn Quốc tại Việt Nam, đánh giá Việt Nam là nước tổ chức tốt nhất cuộc thi năng lực tiếng Hàn và là nước dẫn đầu trong số 15 nước về số lượng lao động sang làm việc tại Hàn Quốc. "Lao động Việt Nam được chủ sử dụng lao động Hàn Quốc đánh giá cao về sự chăm chỉ, thông minh và khéo léo", ông nhận xét.

Chương trình EPS được Chính phủ Hàn Quốc triển khai từ năm 2004. Từ đó đến nay Việt Nam đã đưa trên 43.000 lao động đi làm việc tại Hàn Quốc, trong đó trên 70% số lao động được gia hạn hợp đồng lần thứ hai.

Ưu điểm của chương trình EPS là lao động chỉ phải trả mức phí thấp khoảng 700 USD trước khi đi, nhưng khi sang làm việc tại Hàn Quốc có thể được hưởng mức lương khoảng 900 USD/người mỗi tháng.

Ông Nguyễn Thanh Hòa, Thứ trưởng Bộ LĐ-TB-XH, khẳng định: “Trung Đông, Đài Loan, Malaysia, Nhật Bản và Hàn Quốc là những thị trường sẽ được tiếp tục tập trung. Việc XKLĐ VN có đạt được mục tiêu đề ra hay không phụ thuộc vào các thị trường này”.

Tại khu vực Trung Đông, năm nay Bộ LĐ-TB-XH sẽ tiếp tục triển khai chương trình hợp tác đưa 4.000 lao động sang làm nhân viên bảo vệ ở Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE). Dự kiến, trong số 15.000 người sang Trung Đông trong năm 2010 sẽ có trên 50% vào UAE.

Thị trường Malaysia vốn là thị trường XKLĐ lớn nhất của VN, mỗi năm đưa được từ 20.000 đến 30.000 lao động nhưng năm 2009 giảm chỉ còn 2.792 người. Năm nay, với việc chỉ cho phép doanh nghiệp (DN) cung ứng sang Malaysia nếu bảo đảm mức lương cơ bản 21 ringgit/ngày (quy định của nước sở tại là 18 RM/ngày) cùng với các chính sách kích cầu, hỗ trợ chi phí, Bộ LĐ-TB-XH quyết tâm khôi phục thị trường này. Dự báo sẽ có khoảng 10.000 lao động sang Malaysia.

Tại Đài Loan, trên 90% trong số 21.677 lao động VN sang làm việc trong năm 2009 là ở lĩnh vực công xưởng, số còn lại là khán hộ công. Ngoài hai lĩnh vực này, trong năm nay, Bộ LĐ-TB-XH sẽ đàm phán để nối lại việc tuyển lao động giúp việc gia đình, thuyền viên tàu cá biển và mở thêm một số ngành nghề khác với mục tiêu đưa khoảng 25.000 lao động sang thị trường này.

Đáng chú ý là Bộ LĐ-TB-XH đã có kế hoạch xúc tiến đàm phán ký hiệp định đưa lao động sang Nhật Bản trong khuôn khổ hiệp định đối tác kinh tế VN - Nhật Bản. Dự báo sẽ có khoảng 6.000 lao động sang Nhật Bản. Riêng thị trường Hàn Quốc, trong tháng này, Bộ Lao động Hàn Quốc sẽ công bố hạn ngạch tuyển dụng cho chương trình cấp phép EPS. Dự kiến hạn ngạch năm nay của VN tương đương năm ngoái (khoảng 5.000 người).

Nhiều hy vọng từ các thị trường mới

Việc khai thác thị trường mới đang được nhiều DN khai thác. Tại Mỹ, Công ty CP Tiến bộ Quốc tế AIC quyết tâm sẽ đưa nhiều lao động sang thị trường này trong năm nay. Công ty XKLĐ Lasec, TTLC, Latuco, OSC VN là những DN khai thác thị trường Úc từ 3 năm qua; đến nay đã có khoảng trên 100 người, chủ yếu là thợ hàn, thợ làm bánh, đầu bếp sang làm việc với thu nhập trên 3.000 USD/tháng. Năm 2009, Suleco đã tuyển chọn được trên 50 thợ hàn bậc cao và sau Tết Nguyên đán sẽ tiếp tục tuyển 50 người sang Bồ Đào Nha...

Theo ông Đào Công Hải, Cục phó Cục Quản lý Lao động ngoài nước, trong số các thị trường mới, triển vọng nhất là Canada. Ngày 15-1 vừa qua, VN và bang Saskatchewan (AEEL) của Canada đã ký ghi nhớ về hợp tác trong lĩnh vực lao động việc làm và phát triển nguồn nhân lực (cấp chính phủ). Theo ông Hải, việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho lao động VN sang Canada làm việc. Các công ty: Châu Hưng, Sona, LOD, TTLC đang đầu tư khai thác thị trường này. Hiện có 50 lao động VN đang làm việc tại đây với thu nhập bình quân trên 3.000 CAD/tháng.

Ông Nguyễn Ngọc Quỳnh, Cục trưởng Cục Quản lý Lao động ngoài nước, cho biết trong năm nay, ngoài việc tập trung khai thác hợp đồng đưa lao động trình độ cao sang các nước Úc, Mỹ, New Zealand, Canada, Bộ LĐ-TB-XH cũng chỉ đạo khai thác các thị trường nhận lao động thời vụ (thu hái hoa quả) tại các nước châu Âu như Phần Lan, Thụy Điển... Cục sẽ tạo mọi điều kiện để hỗ trợ DN thực hiện các hợp đồng.

Lao động VN đang làm việc tại một nhà máy chế tác vàng ở Malaysia. Ảnh: C.T.V